(Semen Lathyri) Lathyrus sativus L. (Leguminosae) türü nün olgun tohumlarıdır. Bu tiir 30 - 60 cm yükseklikte, bir yıllık otsu bir bitkidir. Yap raklar 2 yaprakçıklı ve sülüklü, hemen he men tüysüz. Gövde kanatlı. Çiçekler kelebek biçimillJde, tek başına, uzun saplı, beyaz, pem bemsi veya mavimsi renkli. Meyva 3 cm ka dar uzunlukta, tüysüz, saplı, sıPtı iki kanat lı, 3 - 5 tohumlu bir legümen. Tohumlar kö şeli, 6- 10 mm çapında, üzeri düzgün, beya zımtırak, sarımtırak veya esmer renkli. Hay van yemi olarak yetiştirilir. Tarlalarda yaba ni ot olarak da rastlanmaktadır. Tohumlar nişasta (% 30), şekerler (% 3) ve yağ (% 2) taşımaktadır. Zehirli etkiye sahip olan bileşikler bazı özel amino asitler (bilhassa nitriller) dir. Eski yazarlar tarafından çok kullanılan bir drogdur. Dalıilen idrar söktürücü, idrar yolları iltihaplarını giderici, cinsel gücü art tırıcı, kuvvet verici, sarada yatıştıncı, sarılığı geçirici ve kuvvet verici olarak kullanılıruş tır. Toz edilen tohumlar bal ile karıştırılarak macun şeklinde alınır. Kavrulmuş tohumlar, toz edildikten son ra, nohut kahvesi yerine kullanılır. Otsu kı sım değerli bir hayvan yemidir. Diğer isimler : Burçak tohumu, Kiilür. Toksikolojik etki : L. sativus L., Vicia ervilia (L.) Willd. (Burçak) ve V. sativa L. (Fiğ) tohumlarmın uzun zaman ve çok mik tarda yenmesi insanlarda Iathyrismus ve vi cismus (veya fabismus) denilen hastalıkları meydana getirmektedir. Bu şekil zehirlenmelerde sinir sistemi bozukluğu ve buna bağlı olarak da adele za yıflığı ve felçler meydana gelir. Felçler bil hassa hacaklarda meydana gelmekte oldu ğundan, şahıslarda yürüme güçlükleri görü lür. Bu tip zehirlenmeler kıtlık yıllarında ve fakir halk arasında göriilmekte_�ir. Zira bu dönemlerde una bir miktar burçak veya mü clürmük tohumu unu katılmaktadır. Eskiden Türkiyenin Akdeniz bölgesinde (Anamur civarı) bu tip zehirlenmelere rast lanılmakla idi (1, 2). Halen burçak zehirlen mesi bilhassa Hindistanda görülmektedir (3). Tohuma kaçmış L. sativus L. veya Tür kiyede çok yaygın olan L. cicera L. (çiçekle ri tuğla kırmızısı veya nadiren pembe renk lidir) türlerini yiyen hayvanlarda da tehlikeli zehirlenıneler görülmektedir. L. odoratus L. (Kokulu bezelye çiçeği, Itırşahi) : 50 - 200 cm yükseklikte, bir yıllık, otsu, yaprakları .tüysü, çiçekleri kırmızı renkli (beyaz, pembe, mor, mavi veya alaca renkli kü1tiir formları vardır) ve kuvvetli kokulu olan bir türdür. Vatanı Güney Avru pa (İtalya, Sicilya) olmakla beraber süs bit kisi olarak memleketimizde d<: yetiştirilir. L. tuberosus L. (Yumrulu bezelye) : 30 - 80 cm yükseklikte, otsu, çiçekteri parlak kır mızı veya pembe renkli, tırmanıcı bir bitki dir. . Tarla kenarlarında ve sulak çayırlarda yetişir. Orta ve Doğu Anadoluda yaygın bir tiirdür. Yumru kökleri (Giandes Terrestres) fın dık Jezzetinde olup gıda olarak yenir. Aynı zamanda kabız etkisinden dolayı ishallere karşı da kullanılmaktadır. 1 - Hisar, R.: Gıdai zehirleurnelerden lathyrisme, Memleketimizde Anamur ci varında Fiğ denilen Burçak danelerinin zehiriiliği-Türk Hijien ve Tec. Biol. Derg. 9 : 79 (1949). 2 - Altınkurt, 0.: Vicia ervilia (L.) Willd. (Burçak) nın kolinerjik etkileri-Anka ra üniv. Ecz. Fak. Mecm. 2 : 66 (1972). 3 - ünsal, G. ve Han, A.: Bir lathyrisme vakası münasebetiyle-Ankara üniv. Tıp Fak. Mecm. 9 {1-2) : 3 (l956) .
Kaynak: Türkiye'de Bitkilerle Tedavi (Turhan Baytop), s. 182
Bu bitki için kayıtlı bilimsel araştırma bulunamadı.