(Folium Rhododendti pontici) Rhododendron ponticum L. (Ericaceae) türünün taze veya kurutulmuş yaprağıdır. Bu tür 10 m ye kadar yükselebilen, kışın yap raklarını dökmeyen bir ağaççıktır. Yaprak lar kısa saplı, eliptİk biçimde, 10 -2 0 cm u zunlukta, derimsi ve sert. Çiçekler 5 - 20 çi çekli durumlarda toplanmış. Korolla çan bi çiminde mavimsi-mor renkli. Meyva 2 - 3 cm uzunlukta, çok tohumlu bir kapsül. Kuzey Anadolu dağlarında yaygındır. Yapraklar tanen, uçucu yağ, erikolin, arbutin ve androınedol türevleri (andromedo toksin = grayanotoksin -I ve diğerleri) taşı maktadır. Ağrı kesici etkisinden dolayı dahilen, in fusyon (% 2) halinde (günde 2- 3 bardak), idrar söktürücü ve roınatizına ağrılarını din dirici olarak kullanılırsa da taşıdığı androıne dol türevleri nedeniyle tehlikelidir. Toksikolojik etki : Rhododendron türle rinin yaprak ve çiçekleri zehirli bileşikler (androınedotoksin ve diğerleri) taşımaktadır. Meınleketimizde insanların bitki ile zehirlen ınesi nadir.dir. Genç yaprak sürgiinlerini veya çiçekleri yiyen koyun ve keçilerde tehlikeli zehirlenıneler görülür. Doğu Karadeniz bölgesinde yetişen (Rho dodendron türleri (bilhassa R. luteum ve R. ponticum) nektarlarındaıı arılarca alınan u sare ile yapılan bala bu bölgede "deli bal" ismi verilir (Bak sayfa 178). Türkiyede, hepsi de Karadeniz bölgesin de yetişmekle olan, 6 kadar Rhododendron türü bulunmaktadır. R. luteum Sweet (Syn : R. flavum G. Don, Azalea pontica Stevenson) (Zifin) : Kı şın yapraklarını döken, sarı renkli çiçekleri olan bir türdür. Kuzey ve Batı Anadolu böl gesi dağlarında bulunur. R. caucasicum Pallas (Kafkasya koman): Kışın yapraklarını dökınez, çiçekler soluk sarı renktedir. Kuzey Doğu Anadolu ormanlarmda yetişmektedir. KÖKBOYA (La. Radix Rubiae tinctorum, Al. Krappwurzel, Fr. Racine de garance, in. Madder root) Rubia linetarum L. (Rubiaceae) türünün kurutulmuş toprak altı kısıınlarıdır. Bu tür 1 - 2 m uzunluğunda, gövdesi köşeii ve sert dikenli, çok yıllık tırmanıcı bir bitkidir. Çi çekler kiiçük ve soluk sarı renkli. Güney Batı Avrupadan Batı Himalaya bölgesine ka dar yayılmıştır. Bu tür, boyacılıkta kullanı lan kökleri nedeniyle, eskiden hemen bütün Anadoluda yetiştirilmekle idi. Halen eski kültü])den kalan bakiyelere, tarla kenarların da, stk sık rastlanmaktadır. Dış görünüş : 10- 15 cm uzunluk ve 0.5- 1 cm çapta, dış kısmında, kolayca soyulabi len, esmer kırınm renkli bir kabuk bulunan çubuklar halindedir. Kokusuz ve hoş olma yan lezzetlidir. Bileşim : Boyar madde veren glikozitler taşır. Bu glikozitlerin en önemlisi ruberitrik asit olup, enzimler ile hidroliz sonucu, kökün boyar maddesi olan alizarin'i verir. . Etki ve kullanılış : idrar ve safra arttı-· ncı vıı müshil etkilere sahiptir. Bilhassa in fusyon (% 3) veya toz (günde 2- 5 gr) ha linde kullanılır. Bu drogu kullananların id ran kırmızıya boyanır. Bugün tedavi alanından ziyade boyar madde olarak kullanılmaktadır. Eski Mısır lılar devrinden beri bilinen bir boyar mad dedir. Köklerden elde edilen boyar madde uzun zaman "Türk kırmızısı" veya "Edirne kırmızısı" ismi altında kumaş boyası olarak kullaııılmıştır. 1700 yıllarında Türkiye, tek
Kaynak: Türkiye'de Bitkilerle Tedavi (Turhan Baytop), s. 153
Bu bitki için kayıtlı bilimsel araştırma bulunamadı.