(Bulbus Hyacinthi) Hyacinthus orientalis L. (Liliaceae) tü rünün taze soğanıdır. Bu tiir 15 -2 0 cm yük seklikte, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Çiçek ler 6 parçalı, kuvvetli kokulu, açık veya ko yu mavi renkli ve kısa saplıdır. 5 - 15 çiçek gövde üzerinde seyrek bir salkım yapar. Gü ney-Doğu Anadolu dağlarında yabani olarak yetişir. Birçok bahçe çeşitleri süs bitkisi ola rak yetiştirilmektedir. Yumruları haricen yumuşatıcı ve çıban açıcı olarak kullanılır. Soğan ezilir, sütle pi şirilir ve elde edilen merhem çıban üzerine sürülür. Tohumları eskiden iştah açıcı, sarı lık ve belsoğukluğunu tedavi edici olarak dalıilen kullanılırdı. Bvliya Çelebi, Beleu (Antakya) dağların da yetişen sümbüller hakkmda şöyle yazınak tadir (1) : "Dağlarmda olan süınbül ve müşk-i ruınisi, salıraları süsleyip (Bakras süınbülü ve müşk-i rüınisi) (2) diye meşhurdur. Mevsiminde insanın damağını kokulandırır. Halkın işleri, bağ ve bahçe dağlarında çiçek soğanları çıkarıp tstan bul'a ve diğer şehirlere götürüp satınaktır". Osmanlılar döneminde çok sevilen bir süs bitkisi idi. Bu dönemde yetiştirilen süın bül çeşitlerinin renkli resim ve isimlerini ta şıyan bir elyazınası Topkapı Sarayı Kütüpha nesinde bulunmaktadır (3). SÜSEN KÖKÜ (La. Rhizoına İridis, Al. Himmelslilienwurzel, Fr. Rhizome · d'iris, İn. Flag root) iris germanica L. (İridaceae) ve buna yakın diğer türlerin soyulmadan veya kabu- ğu soyulduktan sonra güneşte veya fırınlar da kurutulmuş rizomudur. Yaprakları kılıç ı - Evliya Çelebi : Seyahatname (Türkçeleştiren : z. Danışman) 4 : 243 İstan bul (1970). 2 - Bakras=Pagrae=Kabaağaç : Kırıkhan Antakya yolu üzerinde, batı kısımda, ana yola 4 km uzakta, kale ve şehir. Eskiden Bağras da denilirdi. Haçlılar döneminden önce kalesi, akar suları ve bahçeleri ile meşhur idi. Haçlılar se ferinden sonra harap olmuş ve bugün bir köy halindedir. 3 - Musavver Sümbülnaıne, 1149/1737, Topkapı Sarayı Kütüphanesi No. H. 413.
Kaynak: Türkiye'de Bitkilerle Tedavi (Turhan Baytop), s. 231